Domuz Gribi Konusundaki “Aşı emniyetli midir?” “Çocuğunuz hastalanırsa ne yapmalısınız?” “Belirtileri nelerdir? Ne zaman hastaneye başvurulmalıdır?” gibi aklınıza gelen soruların cevabını “USA Today” gazetesinde yayınlanan ABD Ulusal Allerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Anthony Fauci ile domuz gribi konusunda yapılmış olan röportajda bulacaksınız. Dr. Anthony Fauci, domuz gribi(H1N1) virüsü hakkında ve salgında alınacak kararlar konusunda ABD hükümetinin kilit ismidir ve ekibi ile birlikte domuz gribi salgını konusunda yönlendirici konumdadır. Bu röportajın aklınızdaki birçok soruyu aydınlatacağı ümidiyle saygılar sunarız KENT KBB

SORU: Kimler risk altındadır? Ne kadar risk vardır?

Dr. Fauci'nin cevabı:  H1N1 virüsü hastalığa yakalanan insanların %99'unda hafif ve orta derece ağırlıkta gribe neden olmaktadır. Bununla birlikte hastalığın ciddi seyrettiği kişiler daha çok gençlerdir. Hastalığın ciddi seyrettiği gençlerin %70'inde genelde bu duruma zemin hazırlayan altta yatan başka bir hastalık bulunmakla birlikte %30'unda kişiler tamamen sağlıklı bireylerdir. Öyle ki, çok az sayıda insanın hastaneye yatırılmasına veya bazen ölmesine neden olsa bile bu durum normalde mevsimsel bir gripte görülmeyen bir durumdur. Ben şahsen uzun yıllardır enfeksiyon hastalıkları uzmanıyım ve mevsimsel bir gribin normal tamamen sağlıklı bir bireyin ölümüne yol açtığını domuz gribi çıkıncaya kadar daha önceden hiç görmemiştim. Domuz gribi gelinceye kadarki gördüğüm gripten olan ölümler yaşlı veya hasta kişilerdi. Bu gribin diğerlerinden olan önemli ve ele alınması gereken yönü budur.

Domuz gribi gerçekten ciddi bir problem midir? Bu tamamen kim olduğunuza bağlıdır. Örneğin gebe kadınlarda ciddi sorun yaratabilmektedir. Bu hastalıktan şimdiye kadar ölen 28 gebe kadın bildirilmiştir ve bunlar beklenmeyen bir oranda genç kişilerdir. Diğer muhtemel bir durum virüsün mutasyona(genetik yapısında değişiklik) uğrayarak daha ciddi hastalık yapıcı bir duruma gelebilmesidir. Eğer virüs yüksek bulaşıcılığını devam ettirirse ve mutasyona uğrayarak daha ciddi bir hastalık yapıcı duruma gelirse işte bu çok çok ciddi bir problem olacak demektir; fakat bu problem şu anda bulunmamaktadır.
           
Aşı üretimine başlandı. Buradaki ilginç sosyolojik problem kişilerin aşıyı nasıl algılayacakları, yargılarının ve tavırlarının ne olacağı konusudur. İnsanlar bu aşıyı yeni bir aşı olarak algılamaktadır ve insanların aklına gelen sorular şunlardır: “Acaba aşı gerçekten emniyetli midir? Bir an önce aşı yaptırmalı mıyız? Aşının kendisi gripten daha tehlikeli olabilir mi?”

SORU: Peki aşı ile ilgili yukarıdaki soruların cevapları nedir?

Dr. Fauci'nin cevabı: Bu gerçekten yeni bir aşı değildir. Her yıl virüs yapısını değiştirdikçe biz de grip aşısının içeriğini değiştirip  o yıl için kullanıma sunmaktayız.Aynen her yıl yaptığımız bu işi H1N1 virüsü için yaparak domuz gribi aşısını geliştirdik. Fakat domuz gribi dünyada salgın yapan yeni bir virüs olarak ortaya çıktığı için, insanlar tarafından denenmemiş ve tamamen yepyeni bir aşı olarak algılanmakta. Biyolojideki problemlerden bir tanesi şudur ki hiçbir şey %100 emniyetli değildir. Domuz gribi aşısı gerçekten, her yıl piyasaya verilen grip aşıları kadar emniyetlidir. Bazen bu mesajı insanlara vermek çok zor olabiliyor.

SORU: H1N1 aşısı diğer mevsimsel grip aşıları kadar test edildi mi?

Dr. Fauci'nin cevabı: Geçen yıl piyasada yaklaşık 100 milyon mevsimsel grip aşısı kullanıldı. Buradan mevsimsel grip aşısının 100 milyon kişide test edildiği sonucu çıkarılabilir. Önceki yılki aşı yeniydi ve geçen yılkinin küçük farklı bir versiyonuydu ve 80 milyon kişide kullanıldı. H1N1 aşısı da bu aşıların farklı bir versiyonudur. Testlerde aşı yapılan yerde küçük bir kızarıklık ve şişlik olabileceği ve nadiren de aşının ateş yapabildiği görüldü.  Bunların yanında aşının her hangibir ciddi probleme veya yan etkiye yol açtığı görülmemiştir.

SORU: Domuz gribi ve mevsimsel grip aşısının birleşimi olarak iki aşının birlikte kombinasyonu şeklinde aşı denemeleri yapıldı mı? İnsanlar bu iki aşıyı birlikte yaptırmalılar mı?

Dr. Fauci'nin cevabı: Herşeyden önce bu iki aşının birlikte yaptırılmasında hiçbir sakınca bulunmamaktadır. Eğer kombine aşıyı tek bir aşı olarak verirseniz, sanki iki aşıyı ayrı ayrı vermiş kadar iyi cevap alırsınız. Bu aşının kas içine enjekte edilebilir versiyonu ile ilgili bir meseledir. Kas içine verilen grip aşılarından farklı olarak bir de buruna sprey olarak sıkılan canlı zayıflatılmış virüs içeren grip aşıları da bulunmaktadır. Buruna sprey olarak kullanılan aşılarda H1N1 aşısı mevsimsel grip aşısı ile birlikte verilmemelidir, bu durum aşının etkinliğini azaltacaktır çünkü burunda gribe karşı oluşan antikorlar birbiri ile yarışarak birbirlerinin etkilerini azaltacaktır. Bu nedenle buruna sıkılmak üzere sprey olarak hazırklanmış aşılarda H1N1 ve mevsimsel grip aşıları buruna aynı zamanda sıkılmamalıdır.

SORU: Aşılardan biri sprey, biri kas içine uygulanan versiyonlarda aynı anda yapılsa sakıncası olur mu?

Dr. Fauci'nin cevabı: Hayır olmaz. Aşılardan birinin sprey, birinin kas içine enjekte edilmesinde problem meydana gelmez. H1N1 aşısı kas içine enjeksiyon şeklinde yapılırken sprey formundaki mevsimsel grip aşısının aynı anda buruna püskürtülmesinde hiçbir sakınca yoktur.

SORU: H1N1 aşısının tam koruyucu hale gelmesi için aşı yapıldıktan sonra ne kadar süre geçmelidir?

Dr. Fauci'nin cevabı: Bağışıklik sistemi cevabının en üst düzeye çıkması için genellikle aşı yapıldıktan sonra 3 hafta geçmesi gerektiği kabul edilmektedir ancak aşıdan 10 gün sonra da çok iyi bağışıklık cevabının başladığı görülmektedir.

SORU: Aşı yaptırmak isteyenler aşıya ne zaman ulaşabilecekler?
Dr. Fauci'nin cevabı: Lojistik olarak aşı Kasım sonunda bireylere ulaşabilecek(ABD için). Mevsimsel grip komplikasyonları açısından risk altında olanların yaşlı insanlar, salgın H1N1 gribi komplikasyonları açısından çok daha riskli olanların genç bireyler olduğunu düşünerek öncelik sırasına göre aşının sırası ile şu 5 grup insana yapılması planlanıyor:

1. Hamileler (listenin en başındakiler ve en önemli grup bunlar)
2. 6 aylıktan daha küçük bebeklere bakım hizmeti veren kreş görevlileri veya ebeveynler(çünkü 6 aydan daha küçük bebeklerin bağışıklık sistemleri gelişmemiştir. Bu bebeklere bakan erişkinler aşılandıkça bu bebekler de korunmuş olacaklardır)
3. Sağlık personeli
4. 6 ay – 24 yaş arasındaki bireyler
5. 25-64 yaş arasındakiler

SORU: Neden yaşlı insanlar aşılama listesinde bulunmuyor?

Dr. Fauci'nin cevabı: Sebebi çok ilginç. Yaşlı insanlar, yaşamlarının bir döneminde şu an salgın yapan domuz gribi virüsüne benzer genetik özellikleri olan bir virüsle temas etmişler, bu virüse ve dolayısı ile domuz gribine de karşı kısmen bağışıklık kazanmışlar. 1976 yılında, 1950'lerde ve 40'larda da şu anki H1N1 gribine benzerlikler gösteren salgın yapan domuz gribi virüsleri de olmuştur ve o zamanlarda yaşayanlar ve virüsle temas edenler, şu anki hastalığa karşı kısmen bağışıklık kazanmıştır. Yani eğer yaşlı iseniz nispeten H1N1 gribinden korunuyorsunuz demektir.

SORU: Yaşlı insanlar aşılama yapılacak riskli grupta olmadıkları için aşılama için başvuranlar geri mi çevrilecekler?

Dr. Fauci'nin cevabı: Biz şu mesajı vermeye çalışıyoruz ki yukarıda saydığımız 5 riskli grubu aşıladıktan sonra eve gidip yatabiliriz. Yani diğer grupların aşılanmasına gerek yoktur. Ancak 75 yaşındaki yaşlı bir büyükanne gelip de ben “domuz gribi aşımı istiyorum” dediğinde hiç kimsenin “hayır, şimdi evine git ve 2 hafta sonra gel” diyeceğini hiç sanmıyorum.

SORU: Aşı yaptırmak istemeyen ancak aşılanması gerekli insanlardan bazıları(örneğin aşı yaptırmak istemeyen sağlık çalışanları gibi) zorla aşı yapılacağından korkmaktadırlar. Bunlar hakkında ne yapılacak?

Dr. Fauci'nin cevabı: Federal düzeyde bir emir veya talimat olmayacak. Bununla birlikte sağlık çalışanlarının aşılanmaları hastalara grip bulaştırdıkları önceden çok iyi şekilde gösterildiği ve ispatlanmış olduğu için son derece mantıklı ve önemlidir. Ayrıca kendileri hasta olan sağlık çalışanlarının çalışma performansları da önemli derecede düşmektedir.

SORU: Neden diğerleri iyileşirken tamamen sağlıklı bireyler bu hastalıktan ölmektedirler?

Dr. Fauci'nin cevabı: Dürüst olmak gerekirse bu sorunun cevabını bilmiyoruz. Fakat bu hastalık çan eğrisi şeklinde bir biyolojik çeşitlilik göstermekte. Bu şu anlama gelmektedir ki, bu  virüsün bulaşması ile hastalık geçirmeyecek kimseler olduğu veya olacağı gibi, ciddi derecede hastalanıp ölen veya ölecek kimseler de bulunmaktadır. Fakat bu çan eğrisindeki hastalananların büyük çoğunluğu hastalığı geçirdikten sonra tamamen iyileşmektedirler. Şuna inanmaktayım ki gençlerden tamamen sağlıklı olup da bu hastalıktan ölen %30 kişide sebep  insan türleri arasında biyolojik çeşitliliğin bulunmasıdır. Gribe karşı çok iyi cevap verilmesini sağlayan bilinmeyen bazı genetik faktörler olabilir. Tabii ki bu durumun hemen tüm hastalıklar için geçerli olduğu söylenebilir.

SORU: Erken tanı ile erken Tamiflu(grip tedavisinde kullanılan ilaç) kullanımı veya erken alınacak diğer önlemler ile ölümlerin ne kadarı engellenebilir?

Dr. Fauci'nin cevabı: Size kesin rakam veremeyeceğim ancak ölümün azaltılmasını sağlayacak ve hastalığın yan etkilerini azaltacak 3 şey vardır. Birincisi doğru ve erken teşhis. Diğer birşey Tamiflu. Tamiflu, eğer erken verilirse faydalıdır ve ne kadar erken verilirse o kadar faydalıdır. Fakat bu hastalıkta saptanan ölümlerin %30-40'ı gribin üzerine gelişen bakteriyel akciğer iltihaplanmasından(zatürree) olduğu için, penisilinle oldukça başarılı bir şekilde tedavi edilebilen bu iltihaplanma erken ve etkili bir şekilde tedavi edilebilirse hayatta kalma şansı yükselmektedir.

SORU:  Ağır şekilde hastalığı geçiren kişilerde hastalığın gidişatı nasıldır? Fiziksel olarak neler olur?

Dr. Fauci'nin cevabı: Ciddi durum genellikle ağır akciğer problemi ile başlar. Bunlarda nefes darlığı, viral zatürre ve bunların %40'ında bakteriyel zatürre görülür. Bunların görüldüğü kimseler iyileşebilirler veya dramatik olarak kaybedilebilirler. Çok ciddi zatürreye yakalandığınızda ve akciğerlerden kana oksijen geçişinde gerçekten zorluk bulunduğunda bu sadece akciğerlere sınırlı kalmamaktadır. Bir kez vücut sistemi bozulmaya başladı mı böbrek yetmezliği, kalp yetmezliği, şok, başka enfeksiyonlar gelişerek sizi geri dönüşü olmayan bir duruma sürükleyebilmektedir.

SORU: Peki şunu  mu demek istiyorsunuz? “Çok hasta olmadıkça acile başvurmayın ve yüksek risk grubunda değilseniz Tamiflu başlamayın?” Çok hasta olana kadar beklemek ciddi hastalanacak insanlar için çok gecikmek anlamına gelmez mi?

Dr. Fauci'nin cevabı: Bu mesaj çok zor. Biliyorum, insanların çoğu sağlık personeli değil. Sağlık personeli olmayan kız kardeşim bana bir soru sordu: “Ağabey, gerçekten hasta demekle neyi kastediyorsunuz? Bir kişinin eski bildiğimiz grip olduğunu neye göre belirleyip evine gönderiyor ve evde soğuk algınlığı ilaçları almasını, tavuk çorbasını içmesini, Tamiflu'ya gerek olmadığını öğütleyip başka hiçbir şeye ihtiyaç olmadığını söylüyorsunuz?”. Fakat örneğin benim çocuklarıma bakarsanız hasta olmanın ne demek olduğunu farklı farklı algılayabilirsiniz. Örneğin kızım soğuk kanlıdır ve hiçbir zaman hiçbir şeyden şikayet etmez. Diğer çocuğım ise herşeyden dramatik olarak fazlası ile şikayet eder. Öyleyse kim gerçekten hastadır veya değildir?

Eğer birisinde boğaz ağrısı, düşük dereceli ateş, biraz kas ve vücut ağrıları varsa, ve kötü hissediyorsanız bu hafif hastalık demektir; bu durumda evinize gidin. 24 saatlik bir periodun ardından durumunuzda önemli derecede bir kötüleşme yoksa istirahate devam edin. Hafifçe öksürüğünüz varsa ve nefes darlığı çekmiyorsanız evinizde kalın, hastaneye başvurmayın. Bu durumda büyük olasılıkla Tamiflu'ya ihtiyacınız yoktur.Fakat nefes almada kötüleşme, nefes darlığı başlarsa ve kendinizin gerçekten nefes almakta probleminiz olduğunu hissediyorsanız mutlaka hastaneye başvurun; bu durumda muhtemelen Tamiflu alacak ve hastaneye yatırılarak tedavi edileceksiniz.

SORU: Teksasta başka önemli bir hastalığı bulunmayan 14 yaşında bir kız çocuğu grip ile doktora başvurdu ve tedavi klavuzlarına göre hastaya tedavi verilmeden evine gönderildi fakat sonradan kız öldü. Bu tür vakalar tedavi kılavuzlarını yeniden gözden geçirip yeni bir kılavuz oluşturmanızı sağlar mı?

Dr. Fauci'nin cevabı: Kılavuzlar, burun akıntısı olan ve kendisinde domuz gribi olduğunu düşünen herkesin hastaneleri doldurmalarını önlemek amacı ile yapılmıştır.  Gerçekten ihtiyacı olmayıp da hastaneye gitme durumunda 2 kötü şey meydana gelebilir: Birincisi hastanede bulunanların çoğu muhtemelen griptir ve bu durumda gitmeniz gerekmeyip de evinizden çıkıp hastaneye giderseniz eğer grip değilseniz bile muhtemelen gribe yakalanırsınız. Diğeri ise hastaneleri meşgul ederek, sağlık personelinin gerçekten ilgilenip tedavi etmesi gereken çok ciddi gerçek vakalarla ilgilenmesini engellemiş olursunuz. Bu nedenlerle önerilerin ve kılavuzların değiştirilmesinin şu an için doğru olmadığını  düşünüyorum.

SORU: Genç İnsanların hastalığa karşı daha hassas olduğunu söylemiştiniz? Bunun sebebi nedir?

Dr. Fauci'nin cevabı: 2 sebebi var: Etkilenen kişilerin çoğu, 10'lu, 20'li ve 30'lu yaşlar civarındadırlar. İlk olarak muhtemelen bunların daha sık etkilenmelerinin nedeni daha önceden de söylediğim gibi yaşamları boyunca grip virüslerine yaşlılardan daha az maruz kalıp çapraz bağışıklık oluşturamamış olmalarındandır. Örneğin 65, 70, 75 yaşındakiler muhtemelen bu virüse benzer virüslerle daha önceden karşılaştıklarından bu virüse karşı da kısmen bağışıklık kazanmışlardır. Diğer neden de yaşlıların aksine gençlerin ve çocukların toplumda kümeler oluşturarak(daha çok toplu yaşam alanlarında bulunma) yaşamalarıdır(örneğin, kreş, okul, işyeri, sporsalonu gibi.). Böylelikle bulaşma daha kolay olmakta ve genç insanlarda daha süratli yayılabilmektedir. Bu da bağışıklık eksikliği ile birleşince daha ciddi tablolarla genç ve çocuklarda daha sık karşılaşılmaktadır.

SORU: Yeni üretilen aşının klinik denemesi kaç hasta üzerinde yapılmaktadır ve eğer tespit edildiyse aşının yan etkileri nelerdir?

Dr. Fauci'nin cevabı: H1N1 aşısı 3000'in biraz üzerinde kişiye(600'ü çocuk) denenmiştir. Fakat H1N1 aşısına benzer olan geçen yılki mevsimsel grip aşısıyla aşılanan 100 milyon kişi de bunun parçası sayılabilir. Bu nedenle domuz gribi aşısının geçen yıl uygulanan mevsimsel grip aşısı kadar emniyetli olduğunu ve emniyet profilinin geçen yılki aşıya çok benzer olduğunu söylememek için bir neden bulunmamaktadır.

SORU: İlkbaharda domuz gribi vakalarının görüldüğü okulların kapatılıp kapatılmaması ve öğrencilerin eve gönderilip gönderilmemesi konularında tartışmalar oldu. Okul uygulamalarının nasıl yapılacağı konusunda bir formül var mıdır?

Dr. Fauci'nin cevabı: Ülkenin bazı kesimlerinde okullar çok çabuk kapatıldığı halde bazılarında ise ebeveynler okulların kapatılmasında gecikildiği konusunda şikayetlerde bulundular. Bu konuda matematiksel bir formül yok ancak kılavuzlar bu konuda yeniden gözden geçirildi ve bu durumda okulu kapatmamak yönünde görüş belirtildi. Çünkü okul kapatıldığında okulu kapatmanın vereceği düşünülen fayda istenilen sonucu vermemektedir.  Okula gönderilmeyen çocukların toplandığı yerlerde çocuk sayısının, yaklaşık okulda toplanan çocuk sayısına eşit  olduğu görülmüştür. Yani okullar tatil edildiğinde çocuklar birbirinden yine sosyal olarak uzak kalamamakta, alış-veriş ve eğlence merkezlerinde okuldaki kadar yakın temasta bulunmaktadırlar. Ancak  ebeveynlere çocuğun hafif hastalık geçirmesi durumunda birkaç gün okula gönderilmemesi önerilebilir. Okullarda salgın durumu çok yaygın olursa o zaman çocuklar aktif olarak kontrol edilmeye başlanabilir. Örneğin kapıda okula giren çocukları kontrol eden bir görevli bulundurulabilir.

SORU: Mesela siz 5 kişilik bir aileden oluşmaktasınız ve çocuklarınızın birisi hastalandı ve domuz gribi teşhisi konuldu Bu durumda ne yapardınız?

Dr. Fauci'nin cevabı:  Eğer hastalık hafifse, diğer çocuklarda her hangibir belirti yoksa diğer çocukları okula gönderirim. Eğer onlarda da belirtiler ortaya çıkacak olursa onları da okula göndermem. Bu ebeveynler için çok zor bir durum. Bu durumda hasta bireylerin mümkün olduğunca az kişi ile temasını sağlamak için elinizden gelenin en iyisini yapmalısınız. Eğer hasta çocuk kötüleşirse ve diğer çocuklara da bulaşırsa evde hasta çocuklarla ilgilenen ve yakın temasta olan kişilerin de virüsle enfekte olup olmadıklarının anlaşılması açısından en azından 24-48 saat süreyle okula veya işe gitmemesi önerilmelidir.

SORU: Domuz gripli birisi ile temas ettiniz ve virüse maruz kaldığınızdan şüpheleniyorsunuz. Bu durumda da aşılanmalı mısınız?

Dr. Fauci'nin cevabı: Evet çünkü enfekte olduğunuzu henüz kesin olarak bilmiyorsunuz. İnfluenza dışında aynı tabloya yol açabilecek bir çok virüs bulunmaktadır. Ama eğer bir laboratuvar testi yapıldıysa ve evet gerçekten de H1N1 virüsü ile enfekte olduysanız size söyleyeceğim şudur ki aşı yaptırmayın çünkü enfeksiyonun kendisi en iyi aşı olan doğal aşılamayı yapmaktadır. Fakat enfeksiyon bulaştığından kesin emin değil iseniz gidin ve aşınızı yaptırın.

SORU: Medyada ve halk arasında domuz gribi hakkında yayılmakta olan yanlış bilgiler ve efsaneler konusunda telaşlanıyor musunuz?

Dr. Fauci'nin cevabı: Halka doğru bilgileri ulaştırmak için gereken yapılmalıdır. Ancak normal bilgi ulaştırılması çok büyük önem taşımaktadır. Medyada, televizyonlarda, internette doğru bilgileri dile getirmeye ve yanlış inanışları kırmaya çalışılmalıdır. Ben şahsen bu gibi halk sağlığını ilgilendiren sorunlarla başından beri  HIV/AIDS, SARS ve şarbon salgınlarından bu yana ilgilenmekteyim ve karşılaştığım ve yaygın olarak propaganda edilen  yanlış bilgiler beni bile şaşırtıyor. Örneğin bu konudaki yanlış inanışları kırmak için çağrıldığım bir TV programında birisi 2 hafta önce H1N1 aşısının bir grup çocuğa uygulandıktan sonra ciddi yan etkilerle karşılaşıldığını söyledi. Ancak tabii ki böyle birşey yoktu ve 2 hafta önce hiç kimseye H1N1 aşısı yapılmamıştı bile.

SORU: Hangi senaryo geceleri uykunuzu kaçırır?

Dr. Fauci'nin cevabı: Bir çok senaryo gece beni yataktan kaldırabilir. Beni en çok telaşlandıran şey, zaten çok fazla bulaşıcılığa sahip olan domuz gribi virüsünün mutasyona uğrayarak yüksek oranda solunum yolu enfeksiyonu yapıcı özelliği kazanması ve mutasyona uğramış bir virüs kombinasyonunun salgın yapmasıdır. Bu durum beni çok telaşlandırmaktadır. Bu durumun gerçekleşmesi bir bio-terör saldırısı bile olabilir.

SORU: Sizce virüs bu grip döneminde mutasyona uğrayarak(genetik özelliklerini  değiştirerek) yukarıda anlatmış olduğunuz senaryodaki gibi bir virüse dönüşür mü? Bu konudaki beklentileriniz nelerdir?

Dr. Fauci'nin cevabı: Bunun gerçekleşmeme ihtimali daha yüksek çünkü şu anda virüsü bu değişime zorlayacak her hangibir baskı yok gibi görünüyor. Virüs yeniden geri geldiğinde işte o zaman daha büyük olasılıkla değişime uğrayacağını söyleyebilirim. Bununla birlikte virüsler değişime uğrarken illaki daha fazla hastalık yapıcı bir forma dönüşecek diye bir şart yoktur, bunun tersi de gerçekleşebilir.