ne getirebilmek için sıvı ortama ihtiyaç duyar; bu ortam mukus örtüsü tarafından sağlanır. Mukus örtüsü, yüzeyi daha yoğun jel tabakası, derini ise daha akışkan seröz veya sol tabakasından ibarettir.
Sinüzit patogenezinde en önemli olay, ostiomeatal kompleks veya sinüs os-tiumu civarında mukozal ödem gelişmesidir. Mukozal ödem ile zaten dar olan sinüs ostiumu tıkanır; tıkanma ile sinüs içindeki oksijen konsantrasyonu düşer; bu durum silia fonksiyonlarını bozar ve sekresyonların koyulaşmasını sağlar. Koyulaşmış sekresyon da silianın görev yapmasını engeller. Sekresyonlar si­nüs içinde birikir. Bu durum, bakteriyal çoğalma için uygun bir ortam oluşması­nı sağlar.
Sinüzit gelişmesine predispozisyon oluşturan lokal faktörler, mukosilier fonk­siyonun engellenmesine bağlıdır. Soğuk ve kuru hava solunması ve bazı ilaçlar (antihistaminikler gibi) mukosilier fonksiyonu bozarlar. İmmotil silia sendromunda, silia fonksiyonları olmadığı için sinüzit ve bronşit gelişir. Apikal dental enfeksiyon, ostiomeatal kompleks bölgesine travma, septum deviasyonu, allerji, adenoid ve­jetasyon, koanal atrezi, üst solunum yolları enfeksiyonuna bağlı mukozal ödem, uçak yolculuğu, yüzme ve dalma sırasında barotravma, kirli suda yüzme, nazal polip, burunda yabancı cisim, burun tamponu ve nazal tümörler sinüzite predispo­zisyon yaratan diğer lokal faktörlerdir. Sistemik faktörler arasında, malnütrisyon, diabet, steroid tedavisi, kan hastalıkları, kemoterapi, immün yetmezlik ve AİDS si­nüzite predispozisyon oluşturur.
Sınıflandırma
Akut sinüzit, 4 haftadan daha kısa süreli sinüs enflamasyonudur. Subakut si­nüzit, 4 hafta ile 3 ay arasında süren hastalıktır. Kronik sinüzit ise 3 aydan daha uzun süren enflamasyondur. Akut ve subakut sinüzit medikal olarak tedavi edilir­ken, kronik sinüzit cerrahi olarak tedavi edilmelidir. Kronik sinüzitte, predispozan sebepler düzeltilmeye çalışılır, sinüs ventilasyonu ve drenajı sağlanır. Sinüzit ay­rıca, tutulan sinüse göre sınıflandırılır: Kronik maksiller sinüzit gibi. Tüm sinüsle­rin enfeksiyonla tutulu olması durumuna pansinüzit denir.
Semptom ve bulgular
Sinüzitte, başağrısı, burun tıkanıklığı, burun akıntısı, geniz akıntısı, öksürük, ağız kokusu, ateş, kırgınlık, halsizlik en belirgin şikayetlerdir. Çocuklarda perior-bital şişlik de görülebilir. Akut sinüzitte şikayetler daha belirginken, kronik sinüzit-

te daha hafif ve uzun sürelidir ve akut hecmelerle seyreder. Kronik sinüzitte, ateş ve sistemik semptomlar yoktur. Başağrısı, tutulan sinüs üzerinde hissedilebilir. Maksiller sinüzitte, üst dişlerde ağrı; etmoid sinüzitte, burun medialinde veya ret-roorbital ağrı; sfenoid sinüzitte, vertekste veya bitemporal bölgede ağrı görülebi­lir. Sfenoid ve etmoid sinüzitte ağrı, oksipital, parietal bölgede, vertekste, burun­da ve retroorbital bölgede olabilir. Ağrı lokalizasyonu, her zaman tutulan sinüs hakkında fikir vermez. Maksiller sinüs, anterior etmoid hücreler ve frontal sinüs, ostiomeatal komplekse boşaldıkları için, bir sinüsteki enfeksiyon diğerine kolay­lıkla yayılabilir; bu nedenle, genellikle bu üç sinüs birlikte tutulur.
Muayenede, burunda pürülan akıntı, nazofarinkste postnazal pürülan akıntı, burun mukozasında ödem ve hiperemi, tutulan sinüsün perküsyonu ile hassasi­yet, predispozan durumların bulguları saptanabilir. Adrenalin ve pantokain emdi­rilmiş pamuk tamponlarla topikal anestezi ve dekonjesyon sağlandıktan sonra, endoskop ile burun muayene edilir. Ostiomeatal kompleks bölgesi ayrıntılı ince­lenir. Pürülan drenajın geldiği yer ve predispozan durumlar görülmeye çalışılır. Si­nüzit teşhisi için hikaye, KBB muayenesi ve burun endoskopisi yeterlidir; sinüs grafileri her zaman gerekli değildir. Sinüs grafileri teşhisi desteklemek için kulla­nılabilir. VVaters' grafisi, maksiller, etmoid, frontal ve sfenoid sinüsün; Caldvvell grafisi, frontal ve etmoid sinüsün; kafa kaidesi grafisi, maksiller ve sfenoid sinü­sün; yan kafa grafisi de frontal ve sfenoid sinüsün görüntülenmesi için yararlıdır. Sinüzitin yaygınlığı, predispozan durumlar ve ostiomeatal kompleksin anatomisi, en detaylı olarak, koronal planda çekilen paranazal sinüs bilgisayarlı tomografisi ile gösterilir.
Sinüzite sebep olan mikroorganizmalar, sinüs ponksiyonu, sinüs lavajı ile ve­ya cerrahi eksplorasyon sırasında alınan kültür ile saptanır. Burundan alınan kültür, sinüsteki enfeksiyonun sebebini yansıtmaz. Bu nedenle, sinüzit tedavisi için, giri-şimsel olarak kültür alınmaz ve tedavi ampirik olarak belirlenir. Tedaviye cevap ver­meyen, sistemik hastalığı nedeniyle sinüzite predispozisyonu olan ve genel duru­mu bozuk olan hastalarda, girişimsel olarak sinüs kültürü almak gerekebilir. Akut si­nüzite sebep olan mikroorganizmalar, S. Pneumonia, S. Aureus, Grup A,B,C Strep-tococcus pyogenes, H. İnfluenzae, M. Catarrhalis ve daha az olarak bazı anaerob-lardır. Kronik sinüzitte ise en sık anaeroblar saptanmaktadır; Bacteroides, Veillonel-la, Rhinibacterium gibi anaerobların yanısıra, streptokoklar ve H. İnfluenza da kro­nik sinüzitte tespit edilir.

Tedavi
Akut sinüzitte tedavinin temelini antibiyotik tedavisi oluşturur. İlk seçilmesi önerilen antibiyotik, amoksisilindir. Normal dozu (40mg/kg/gün) yerine, 60mg/kg/gün verilmelidir. Tedavi süresi 10 gündür. Oral penisilinler, eritromisin ve sulfonamidler de seçilebilir. İkinci sırada, sulbaktam-ampisilin, amoksisilin-klavu-lonat, ikinci jenerasyon sefalosporinleri (sefuroksim, sefaklor), makrolidler (azitro-misin, klaritromisin) tercih edilebilir. Sinüzit komplikasyonlarının varlığında, sefu­roksim, seftriakson tercih edilmelidir; kültür sonucuna göre, tedaviye aminogliko-zidler, vankomisin eklenebilir.
Antibiyotiğe ek olarak, mukoza ödemini çözüp sinüsü drenajına yardımcı ol­mak için, oral (psödoefedrin, fenilpropanolamin) veya topikal dekonjestanlar (na-fazolin, oksimetazolin, xylometazolin) verilebilir. Mukolitikler (guaifenesin, Kİ, ambroksol, N-asetilsistin), koyu sekresyonları olan hastalarda kullanılabilir. Anti-histaminikler, sekresyonları koyulaştırdıkları için sinüzit tedavisinde kullanılmaz­lar; sadece, predispozan sebep olarak allerjisi olan hastalarda faydalıdır. Serum fizyolojik ile yıkama, mukosilier akımı artırdığı, kısa süreli vazokonstriksiyona ne­den olduğu ve mekanik olarak burunu temizlediği için kullanılabilir. Analjezik-an-ti-inflammatuar ilaçlar, semptomatik olarak kullanılabilir; ağrı olduğunda mutlaka verilmelidir. Bulunulan ortamın nemlendirilmesi ve buhar uygulaması, özellikle havanın kuru olduğu kış aylarında faydalıdır.
Maksiller sinüs lavajı sadece, maksiller sinüsünde püy olan immünosuprese hasta ve tedaviye cevap vermeyen hastalarda yapılmalıdır. Lavajın amacı, sinüs­teki püyü boşaltmak ve sinüsün havalanmasını sağlamaktır; kültür mutlaka alın­malıdır.
Komplikasyonlar
Yakın komşuluk, anatomik açıklıklar, tromboflebit ve osteomyelit yoluyla, si­nüzit, etraf dokulara yayılarak, çeşitli komplikasyonlara yol açabilir. Sinüzit komp-likasyonu olarak, lokal, orbital, intrakraniyal ve solunum yolları ile ilgili komplikas­yonlar görülebilir. Lokal olarak, kronik sinüzit, mukozal kalınlaşma, nazal polip, osteomyelit, oroantral fistül görülebilir. Solunum yollarında, adenoidit, tonsillofa-renjit, larenjit görülebilir. Akciğer hastalıklarının (kronik obstrüktif akciğer hastalı­ğı, bronşial astım) şiddetini artırabilir. Kronik burun tıkanıklığı nedeniyle kor pul-