|
|
Burun Travmaları
Keywords: burun travmaları, burun kanaması, burun anatomisi, burun kanamasının sebepleri.
Burun, kafanın en belirgin noktası olduğu için, sık travmaya maruz kalır. Burun travmalarının en sık sebepleri, spor kazaları, kavgalar, trafik kazaları ve kişisel kazalardır. Burun travması ile gelen bir hastada, hemen buruna odaklanılma-malı, vücudun başka yerlerinde de travma olabileceği akılda tutulmalıdır. Özellikle boyun travması ve servikal vertebra kırığı unutulmamalıdır. Her travma hastasında olduğu gibi, önce hastanın solunum yolu açılmalı, solunumu ve dolaşımı sağlanmalı, kanamalar durdurulmalı, ardından teşhis için çeşitli klinik incelemelere başvurulmalıdır.
Buruna travma alan hastanın hikayesinde, travmanın şekli, yeri, zamanı, sonrasında olan olaylar, şuur kaybı olup olmadığı, kişinin başka hastalıkları, ilaç kullanımı, ameliyatları sorulmalıdır. Muayenede, burun çevresinde ödem, ekimoz, gözlerin altında ekimoz, göz çevresinde ödem, burunda eksternal deformite (de-viasyon, semer burun gibi), epistaksis, burun içinde ödem, hematom, septum de-viasyonu görülebilir. Burun kırığı teşhisinde, en önemli muayene bulguları, pal-pasyonla krepitasyon, mobilite, hassasiyettir. Anterior ve posterior rinoskopi ve burunun endoskopik incelemesi yapılmalıdır. Klinik bulguların varlığında, aslında röntgen incelemesine gerek yoktur; ancak, medikolegal dokümantasyon ve başka kırıkların varlığı açısından, VVaters' ve yan nazal grafiler çektirilmelidir.
Burun travması ile gelen her hastada, özellikle de çocuklarda, septal hematom atlanmamalı, septal hematom açısından dikkatli muayene yapılmalı; gerektiğinde muayene tekrarlanmalıdır.
Burun travması sonrası, kırık saptanmaz ise, ödem gelişmesini önlemek için erken dönemde buruna eksternal olarak flaster uygulanabilir; flaster sonrası, hastaya başı yukarıda yatması ve buz uygulaması önerilir; ağrı için analjezik verilir. Burun kırığı saptanırsa, tedavi kapalı veya açık redüksiyondur. Redüksiyon, lokal
veya genel anestezi altında yapılabilir. Redüksiyon sonrası, buruna fiksasyon amacıyla alçı uygulanır ve flaster ile tespit edilir. Burun içine de tampon konur. Tampon, 2-3 gün sonra alınır.
Burun kırığı, çocuklarda 3-7 gün, erişkinlerde de 5-10 gün içinde tedavi edilmelidir. Geciken vakalarda kemikler fikse olduğu için redüksiyon yapılamaz; 6 ay sonra rinoplasti yapılması gerekir.
Burun travması sonrası, komplikasyon olarak septal hematom, septal abse, septum deviasyonu, eksternal nazal deformite, beyin-omurilik sıvısı (BOS) rino-resi gelişebilir. BOS, kağıda damlatıldığında, ortadaki kan lekesinin etrafında şeffaf halka (halo bulgusu) oluşur. Burundan gelen sıvıda glükoz ve transferrin bakılır. Metrizamidli bilgisayarlı tomografi ile BOS kaçağının yeri belirlenir. Travmatik BOS rinorelerinin büyük kısmı kendiliğinden durur; kendiliğinden durmayan rino-reler, endoskopik olarak bağ dokusu ve mukoza flepleri ile kapatılır.
Septal hematom: Nazal septum, ani bir darbeye maruz kaldığında, submuko-zal damarlar yırtılabilir. Bu sırada, mukoza sağlam kalırsa, kan mukoperikondri-umun altında birikir ve septal hematom oluşur. Eğer darbe ile septum kıkırdağı da kırılmışsa, kan diğer tarafa da geçer ve hematom bilateral olur. Kanın subperi-kondrial planda birikmesi, perikondriumdaki damarlardan difüzyon ile beslenen kıkırdağın beslenmesini bozar. Kıkırdağın avasküler olduğu unutulmamalıdır. Avasküler kıkırdak, bu duruma 72 saat dayanır ve ardından kondrositler ölmeye ve kıkırdak abzorbe olmaya başlar. Bu ciddi komplikasyon riski nedeniyle, burun travması geçiren her hasta septal hematom için muayene edilmeli ve hematom ekarte edilmelidir.
Hastada burun tıkanıklığı ve dokunmakla burunda hassasiyet vardır. Muayenede, septumda tek taraflı veya bilateral düzgün yüzeyli, dokunmakla yumuşak şişlik saptanır. Şişlik tüm burun boşluğunu kapatabilir. Tedavide, hematom hemen boşaltılmalıdır. Septumun ön kenarı boyunca hemitransfiksiyon insizyonu yapılır. Hematom zaten mukoperikondriumu kıkırdaktan ayırmıştır. Kan aspire edilir. Nekrotik materyal varsa temizlenir. Kıkırdak defekti varsa, homogreft kıkırdak ile rekonstrükte edilmelidir. Küçük bir penrose dren hematom boşluğuna yerleştirilmeli, mukoza yerine yatırılmalı ve her iki burun pasajına antibiyotikli eldiven parmağı tampon konmalıdır. Tampon, ertesi gün alınmalı, dren çıkarılmalı, kan birikiminin olup olmadığı, mukoza flebinin oturup oturmadığı görülmelidir.
Eğer tedavide gecikilirse, kıkırdak kaybı nedeniyle, komplıkasyon olarak sup-ratip bölgesinde çökme (semer burun deformitesi) gelişir. Çocukluk çağında bunun olması halinde, yüzün orta 1/3 ünün gelişmesi geri kalacak ve maksiller hi-poplazi gelişecektir.
Septal abse: Hematom kolaylıkla enfekte olur ve abseye dönüşür. Abse gelişince, burundaki ağrı artar, ateş, taşikardi gelişir. Yaygın kıkırdak nekrozu meydana gelir. Abse, hemen drene edilmelidir.
Septum deviasyonu için travmadan 6 ay sonra septoplasti ameliyatı yapılması gerekir. Eksternal nazal deformite için de, travmadan 6 ay sonra rinoplasti ameliyatı yapılır.
Kaynaklar
- Ballenger JJ: Diseases of the Nose, Throat, Ear, Head & Neck, Lea & Febiger, 1991.
- Cummings CW, Fredrickson JM, Harker LA, Krause CJ, Schuller DE (eds), Oto-laryngology-Head and Neck Surgery, Mosby Year Book Inc., St. Louis, 1993.
- Mackay IS, Bull TR: Scott-Brovvn's Otolaryngology, 4. cilt, 5. baskı. Butterworth & Co. Ltd., London, 1987.
- Paparella MM, Shumrick DA, Gluckman JL, Meyerhoff WL: Otolaryngology, 3. baskı, W.B. Saunders Company, Philadelphia, 1991.
- Bailey BJ, Pillsbury HC, III: Head & Neck Surgery-Otolaryngology. J.B. Lippincott Company, Philadelphia, 1993.
|
